Uwagi do studium – przestrzeń i środowisko

Przedstawiamy także możliwe do zgłoszenia uwagi z dziedziny środowiska oraz przestrzeni i funkcji obszarów, przygotowane przez łódzkich społeczników z Fundacji Sendzimira i Krytyki Politycznej

Środowisko

W Strategii Zintegrowanego Rozwoju Łodzi 2020+ (przyjętej uchwałą Nr XLIII/824/12 Rady Miejskiej w Łodzi z dnia 25 czerwca 2012 r.) przyjęto, że przestrzeń i środowisko tworzą jeden z trzech filarów rozwoju miasta. Filar ten wskazuje, że Łódź ma być „atrakcyjna, bezpieczna i zdrowa”, a poprawę jakości życia mieszkańców mielibyśmy osiągnąć „dzięki zwiększeniu atrakcyjności przestrzeni publicznej, rewitalizacji kluczowych obszarów Miasta, wykorzystaniu potencjału środowiska przyrodniczego i rozwoju zrównoważonego transportu miejskiego”. Zagadnienia te muszą znaleźć odzwierciedlenie w nowym Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Miasta Łodzi.

Dla zapewnienia tych korzyści niezbędny jest spójny, składający się z połączonych elementów system przyrodniczy miasta. Dla podkreślenia znaczenia powiązań pomiędzy jego elementami, w literaturze zagranicznej coraz częściej system przyrodniczy nazywa się zieloną infrastrukturą. Na system ten składają się zarówno parki i lasy miejskie, jak i rozproszone tereny zieleni: ogrody działkowe, skwery, cmentarze, zieleń przyuliczna, zieleń osiedlowa i podwórzowa, a także nowe, sztucznie tworzone tereny zieleni takie jak zielone dachy i ściany. Ważnym elementem takiego systemu jest też przeciwdziałanie dalszemu uszczelnianiu powierzchni w centrum miasta, tak aby możliwe było zatrzymywanie wody w krajobrazie i dzięki temu utrzymywanie pozytywnego mikroklimatu i zapobieganie chorobom układu oddechowego.

Ważnym elementem strategii rozwoju miasta musi być bezwzględne zachowanie zielonego kręgu wokół niego, stanowiącego możliwie nieprzerwany obszar ekologicznie czynny: zabezpieczający cykl hydrologiczny, wymianę ciepła między obszarami zabudowanymi i niezabudowanymi, zachowanie różnorodności biologicznej niezbędnej w procesach samooczyszczania wód, powietrza, gleby. Znaczenie zielonego kręgu w terenach podmiejskich (i konieczności planowania funkcji dzielnic w oparciu o tereny już zurbanizowane) rośnie w miarę otaczania Lodzi przez autostrady i drogi szybkiego ruchu. Ponieważ sąsiedztwo tak dużych dróg może niekorzystnie wpływać na zdrowie mieszkańców i jakości przestrzeni miejskiej, szczególną wagę trzeba przyłożyć do zachowania terenów zieleni między centrum miasta a jego granicami.

W Łodzi mamy koncepcję rozwoju przestrzennego, która szczególny nacisk kładzie na rozwój systemu przyrodniczego miasta – Błękitno-Zieloną Sieć zaproponowaną przez Europejskie Regionalne Centrum Ekohydrologii pod auspicjami UNESCO. Zakłada ona renaturyzację dolin rzecznych w mieście i wykorzystanie ich do wzmocnienia połączeń między istniejącymi elementami systemu przyrodniczego miasta. Kładzie nacisk na korytarze ekologiczne, podnoszące atrakcyjność miasta, zapewniające możliwość oczyszczania miejskiego powietrza, zapewniające możliwość kontaktu z przyrodą i rekreacji wszystkim mieszkańcom. W odróżnieniu do innych koncepcji ochrony środowiska przyrodniczego proponowanych w Łodzi (np. Zielonych Skarbów Łodzi), Błękitno-Zielona Sieć kładzie nacisk na połączenia między elementami systemu przyrodniczego oraz na to, by przyroda dostarczała korzyści mieszkańcom (na jej wartość społeczną i kulturową).

W koncepcji Błękitno-Zielonej Sieci kładzie się więc nacisk na korzyści, jakie przyroda zapewnia mieszkańcom miasta, a w mniejszym stopniu na ochronę przyrody ze względu na rzadkie gatunki lub stanowiska przyrodnicze. Zatem ma ona szczególne znaczenie z punktu widzenia projektowania rozwoju miasta uwzględniającego interes mieszkańców.
Jeśli mówimy o zrównoważonym mieście kompaktowym (jak zapisano w Strategii Zintegrowanego Rozwoju Łodzi 2020+ oraz w polityce sektorowej: Strategia przestrzennego rozwoju Łodzi 2020+), to konieczne zwiększenie atrakcyjności centralnych obszarów miasta – aby ludzie nie wyjeżdżali z miasta, potrzebna jest atrakcyjna przestrzeń publiczna – przestrzeń do życia, a nie przejeżdżania przez nią samochodem.

Miasto kompaktowe to takie, w którym „wszędzie jest blisko”. W kontekście miasta kompaktowego konieczne jest uwzględnianie przemieszczania się w nim pieszo i rowerem, a dla zapewnienia komfortu takiego przemieszczania się potrzebne są ciągi rowerowe i piesze prowadzone w izolacji od dróg o wysokim natężeniu ruchu – w szczególności przez tereny zieleni. Projektując miasto kompaktowe, przyjazne mieszkańcom, należy pomyśleć o nim nie jako kierowca samochodu dojeżdżający do pracy z przedmieść, ale jako pieszy, rowerzysta, mieszkaniec kompaktowego obszaru miasta.

Odwołując się do powyższych zagadnień nadrzędnych (system przyrodniczy miasta, zielona infrastruktura, Błękitno-Zielona Sieć, korytarze ekologiczne i ciągi rowerowe i piesze), poniżej wskazujemy na zagadnienia szczegółowe, które również muszą znaleźć odzwierciedlenie w nowym studium:

1. Obowiązek zachowania drzew jako priorytet przy nowych inwestycjach. Takie projektowanie infrastruktury i zabudowy, które uwzględnia istniejące drzewa jako element nowego projektu.

2. Obowiązek sadzenia drzew wzdłuż ulic, z wykorzystaniem gatunków rodzimych typowych dla charakterystyki przyrodniczej regionu. Drzewa należy sadzić z poszanowaniem ich wymagań przyrodniczych i zachowaniem najlepszych praktyk dla zapewnienia prawidłowego rozwoju roślinności i możliwości wywarcia pozytywnego wpływu na jakość i środowisko życia mieszkańców. Stosowne rozwiązania zostały zebrane i opisane w poradniku Fundacji Sendzimira „Przyroda w mieście – rozwiązania”, wydanym jako 4 numer w serii „Zrównoważony Rozwój – Zastosowania” (www.sendzimir.org.pl/magazyn). Z badań przeprowadzonych w Łodzi przez Fundację Sendzimira i Uniwersytet Łódzki, wynika, że mieszkańcy przywiązują bardzo dużą wagę do zwiększenia liczby drzew rosnących wzdłuż ulic w mieście [por. Giergiczny M., Kronenberg J. (2012), Jak wycenić wartość przyrody w mieście? Wycena drzew przyulicznych w centrum Łodzi, „Zrównoważony Rozwój – Zastosowania”, 3, s. 73–89 (www.sendzimir.org.pl/magazyn3)].

3. Tam gdzie nie jest możliwe sadzenie drzew wzdłuż ulicy w pasie zieleni lub szerokim chodniku, wprowadzanie drzew na specjalnie w tym celu przygotowanych wyspach. Wyspy te zostałyby wydzielone z części chodnika oraz jezdni jedynie w ulicach, na których jeden pas jest obecnie zajęty przez parkujące samochody. Co 15 metrów z miejsca parkingowego zostałby wydzielony kwadrat o boku długości 1,5 m, w którym zostałoby posadzone drzewo. Z badań prowadzonych przez Fundację Sendzimira i Uniwersytet Łódzki, wynika, że rozwiązanie to spotyka się z uznaniem wśród mieszkańców Łodzi (por. Giergiczny M., Kronenberg J. (2012), Jak wycenić wartość przyrody w mieście? Wycena drzew przyulicznych w centrum Łodzi, „Zrównoważony Rozwój – Zastosowania”, 3, s. 73–89 (www.sendzimir.org.pl/magazyn3)).

4. Kanalizacja infrastruktury (umieszczenie wszystkich przewodów i linii w jednym kanale), tak aby przy ewentualnym remoncie, wymianie itp. rozkopywany był tylko dany kanał, zlokalizowany np. pod chodnikiem, a nie pod pasem zieleni z rosnącymi tam drzewami.

5. Obowiązek wykorzystania innych rozwiązań technicznych chroniących drzewa w mieście i ułatwiających ich rozwój w trudnych warunkach siedliskowych miasta, takich jak: podłoża strukturalne, nawierzchnie przepuszczalne, lokalna retencja wód burzowych, systemy chroniące infrastrukturę przed korzeniami drzew (ekrany), chodniki o zmodyfikowanym przebiegu, chodniki rampowe, krawężniki alternatywne, ogrodzenia wsparte punktowo, mulczowanie, podlewanie, mikoryzowanie, rozluźnianie zagęszczonej gleby, stosowanie roślinności okrywowej i inne. Rozwiązania te zostały zebrane i opisane w poradniku Fundacji Sendzimira „Przyroda w mieście – rozwiązania”, wydanym jako 4 numer w serii „Zrównoważony Rozwój – Zastosowania” (www.sendzimir.org.pl/magazyn).

6. Bezwzględne zachowanie ogrodów działkowych w mieście, z możliwością zastosowania pewnych zmian w ich organizacji, np. poprowadzenia przez nie ciągów rowerowych i pieszych.

7. Bezwzględne zabezpieczenie rzek i ochrony korytarzy rzecznych, połączone z renaturyzacją.

8. Ograniczenie wycinania drzew na cmentarzach do sytuacji stwarzających zagrożenie dla odwiedzających. Obowiązek zastępowania drzew wyciętych w bezpośrednim sąsiedztwie gatunkami rodzimymi o podobnej charakterystyce ekologicznej.

9. Wprowadzenie standardów urbanistycznych dotyczących powierzchni biologicznie czynnej.

10. Obowiązek tworzenia zielonych dachów jako sposobu na zapewnienie ciągłości korytarzy ekologicznych tam, gdzie w innym przypadku zostałyby one przerwane przez gęstą zabudowę. W szczególności odnosi się to do ścisłego centrum miasta, gdzie zielone dachy powinny być obowiązkowo wprowadzane na wszystkich nowobudowanych budynkach oraz tych, które przechodzą gruntowną modernizację. Na przykład wprowadzenie wymogu tworzenia zielonych dachów na wszystkich nowych budynkach powstających w Nowym Centrum Łodzi wyróżniłoby Łódź w skali kraju. Podobne wymogi stosowane są choćby w Berlinie.

11. Wykorzystanie zaniedbanych terenów jako tymczasowych terenów zieleni. Działki te wykorzystywane byłyby jako tereny zieleni do czasu zaproponowania nowego, akceptowalnego zastosowania. Pozwoliłoby to na znaczne podniesienie atrakcyjności przestrzeni w centrum miasta, a także na poprawę jego wizerunku. Rozwiązanie to zostało wskazane jako jedno z najważniejszych zagadnień dotyczących strategicznego zarządzania zielenią podczas warsztatów zorganizowanych przez Fundację Sendzimira wspólnie z Urzędem Miasta Łodzi 12.09.2013. Podobne rozwiązania stosowane są w krajach rozwiniętych, np. w miastach takich jak Berlin, Lipsk i Chicago.

12. Obowiązek wprowadzenia ochrony zieleni przyulicznej przed solą, na wzór innych miast, np. Poznania.

Powyższe rozwiązania pomogą przede wszystkim realizować zapisany w Strategii Zintegrowanego Rozwoju Łodzi 2020+ cel „umiejętnego wykorzystania usług ekosystemów i potencjału przyrodniczego zapewniające Łodzi stabilną podstawę dla dalszego zrównoważonego rozwoju miasta kompaktowego”. Odnoszą się jednak również do innych celów zapisanych w Strategii.

Kluczowe jest zapewnienie spójności ogólnych deklaracji zawartych w przygotowywanym Studium oraz w innych dokumentach strategicznych miasta ze szczegółowymi zapisami w Studium. Poniżej podajemy cztery przykłady złych praktyk ze studium przyjętego w 2010 r. – ku przestrodze – by takie złe praktyki nie powtórzyły się w nowym dokumencie:
· (s. 131) Wyznaczone trzy cele strategiczne dla rozwoju miasta (Plan rozwoju lokalnego miasta Łodzi na lata 2007-2013) całkowicie pomijają rolę środowiska przyrodniczego. Zarówno poprawa warunków życia w mieście jak i budowanie wysokiej jakości środowiska społecznego nie mogą być skutecznie realizowane bez prawidłowego utrzymywania i rozwoju ekosystemów miejskiej przyrody.
· (s. 133) Wyznaczone kierunki działań mające zapewnić kreowanie Łodzi na miarę wyzwań i realiów są jak najbardziej słuszne, pozwalają nawet zrealizować nowe standardy środowiska przyrodniczego w Naszym mieście. Niestety dalszy tekst pomija zagadnienia związane z ekosystemami, a co za tym idzie, nie określa ich kierunków rozwoju mogących doprowadzić do poprawy warunków środowiskowych.
· (s. 155) Tabela przedstawiająca standardy i wskaźniki dotyczące zagospodarowania terenów jest całkowitym zaprzeczeniem idei zrównoważonego rozwoju oraz nie wymusza wprowadzania istotnych zmian w tworzeniu, i gospodarowaniu zasobami przyrodniczymi w mieście. Minimalny udział terenów zieleni w m2/mieszkańca ustalony na poziomie zerowym, w połączeniu z minimalnym udziałem powierzchni biologicznie czynnej w powierzchni działki ustalonym w przedziale 5-10%, dla terenów strefy centralnej w żaden sposób nie zapewni poprawy jakości zieleni miejskiej.
· (s. 200) Rozdział XVII OBSZARY ORAZ ZASADY OCHRONY ŚRODOWISKA JEGO ZASOBÓW ORAZ FORM OCHRONY PRZYRODY nie definiuje a także nie określa funkcji zielonych dachów i roślinności pnącej w tworzeniu ekosystemów miejskiej przyrody. Takie uchybienie świadczy o braku znajomości nowych standardów tworzenia środowiska przyrodniczego w mieście.

Podsumowując, z perspektywy koncepcji usług ekosystemów, najistotniejsze zagadnienia, jakie należałoby ująć w nowym studium, to:

· postrzeganie elementów miejskiej przyrody jako niezbędnych elementów spójnego systemu wpływającego na jakość życia w mieście (odwołanie do gotowej koncepcji Błękitno-Zielonej Sieci);

· innowacyjne wykorzystanie zieleni na rzecz poprawy wizerunku miasta, np. dzięki zazielenianiu, choćby tymczasowemu zaniedbanych posesji w centrum.

Przestrzeń i funkcje

Podstawą nowego Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Miasta Łodzi powinna być zasada takiego kształtowania przestrzeni, aby zapewniała ona jak najlepszą jakość życia w mieście dla wszystkich jego mieszkańców. Dokument powinien uwzględniać potrzeby wszystkich grup społecznych i interesariuszy, ze szczególnym uwzględnieniem potrzeb grup obecnie defaworyzowanych, m.in: pieszych, pasażerów transportu miejskiego, rowerzystów, niepełnosprawnych, seniorów, drobnych przedsiębiorców i usługodawców, młodzieży szkolnej czy mniej zamożnych mieszkańców miasta. Głównymi założeniami Studium powinny stać się egalitarność, dostępność i bezpieczeństwo przestrzeni miejskiej, bo tylko w ten sposób można zbudować przyjazne otoczenie, w którym chce się mieszkać i przebywać. Takie kształtowanie miasta sprzyja również budowaniu spójności społecznej, która jest nieodłącznym elementem działań rewitalizacyjnych, zwłaszcza w świetle koncepcji miasta kompaktowego.

Studium powinno zawierać również narzędzia pozwalające zapobiegać niekorzystnym procesom, które dotykają polskie miasta, w tym Łódź. Są to szczególnie:
· rozlewanie się miasta (sprawl)
· gentryfikacja, szczególnie tworzenie grodzonych enklaw bogactwa i zaniedbanych enklaw biedy
· nadmierna segregacja funkcji skutkująca zwiększonym zapotrzebowaniem na transport
· wypychanie drobnego handlu i usług z centrum przez handel wielkopowierzchniowy
· ograniczanie dostępności pieszej
· degradacja i ograniczanie przestrzeni publicznej

Wychodząc z powyższych założeń wnioski dotyczące Studium są zgodne ze Strategią Zintegrowanego Rozwoju Łodzi 2020+ i niedawno przyjętą Strategią Przestrzennego Rozwoju Łodzi, oprócz niekorzystnych zapisów zagrażających środowisku przyrodniczemu i idei zrównoważonego rozwoju zawartych w tym ostatnim dokumencie. Na wiele z wymienionych zagrożeń odpowiadają już konkretne propozycje, które zawarto w obszarach tematycznych Transport i Środowisko. W obszarze Przestrzeń i funkcje postulujemy dodatkowo:

1. Przeciwdziałanie zjawisku rozlewania się miasta i ucieczki mieszkańców z centrum. W tym celu należy wdrożyć do Studium instrumenty zaproponowane w Strategii Przestrzennego Rozwoju Łodzi w tym zakresie, a także zwiększyć i poprawić jakość przestrzeni publicznych w centrum ze szczególnym uwzględnieniem potrzeb poszczególnych grup społecznych.

2. Zwiększanie dostępności, szczególnie dostępności pieszej, niwelowanie barier i przeszkód, skracanie dystansów koniecznych do pokonania. W tym celu należy:
· zaniechać budowy nowych przejść podziemnych, szczególnie w tzw. Strefie Wielkomiejskiej, prowadząc ruch pieszy na powierzchni; w miarę możliwości stare przejścia zastępować nowymi
· wyznaczyć możliwe do zrealizowania nowe ciągi pieszo-rowerowe (nie samochodowe) wewnątrz istniejących kwartałów w centrum,
· skracać lub zupełnie niwelować dystans potrzebny na przejście pomiędzy różnymi środkami transportu, lub pomiędzy przystankami a popularnymi destynacjami, jak ul. Piotrkowska.
· przy planowaniu nowych obszarów kierować się ruchem pieszym jako priorytetowym.

3. Handel wielkopowierzchniowy powinien być konsekwentnie lokowany poza Strefą Wielkomiejską, co wpłynie korzystnie na ożywienie gospodarcze centrum za pomocą lokowania sklepów i usług bezpośrednio na ulicach. Także otwarcie kwartałów spowoduje odzyskanie wielu lokali, które mogą spełniać takie zadania, a które obecnie mieszczą się niewykorzystane w podwórkach z powodu zbyt małego ruchu pieszego wokół nich. Do rozważenie poddajemy twórcom Studium pomysł, aby wyznaczyć kilka pierwszych łódzkich pasaży, wzorem podobnych rozwiązań z zachodnich miast, zlokalizowanych wewnątrz kwartałów przeznaczonych na funkcje usługowo-handlowe. Dotyczy to szczególnie dużych kwartałów śródmiejskich, które w tej chwili trzeba obchodzić lub objeżdżać.

4. Zadbanie o otoczenie dużych tras, które łatwo ulega lub już uległo degradacji przestrzennej.

5. Studium powinno uwzględniać zlokalizowanie parkingów Park&Ride wokół miasta i wokół Strefy Wielkomiejskiej, obok przyszłych centrów przesiadkowych.

6. Uważamy za konieczne mieszanie funkcji wewnątrz obszarów, aby nie generować kosztów transportowych związanych z dojazdami do pracy, szkół i realizacją celów komercyjnych i rekreacyjnych.

Ten wpis został opublikowany w kategorii Działania i oznaczony tagami , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Możliwość komentowania jest wyłączona.